Karugtong: Ilang Paglalaro sa Kathang-Isip ni Jose Rizal (Ikalawang Edisyon) by Jose Victor Z. Torres

"Ang mga dula dito ay isang paglalaro dahil nilaro ko ang tauhan at sitwasyon ng nobela sa tanong na, “Paano kung...?”
Paano kung nakatakas nga sa kumbento si Maria Clara? Paano kung napuno na si Don Tiburcio sa bungangerang Donya Victorina at gawin niya ang huling solusyon sa problemang mag-asawa? Paano kung si Ibarra ang huling nakita ni Padre Damaso bago namatay ang prayle? Paano kung magkita ang dalawang ama ni Maria Clara—si Padre Damaso at si Kapitan Tiago habang nanganganak si Donya Pia? Paano kung ang bida ng El Filibusterismo ay hindi si Simoun?
Alam ko na ang mga dulang ito ay lagpas na sa kuwento ng Noli at Fili. Pero nakaugat sa mga nobelang ito ang mga kuwento ng alitan ng mga De Espadaña: ang nabaliw na madre ng Santa Clara; ang pagkamatay ni Padre Damaso; ang guardapelong Iumipat-lipat sa kamay ng mga tauhan; ang lungkot at pait ni Padre Florentino; ang pagbubuntis ni Donya Pia kay Maria Clara; ang kuwento ng mga estudyante ng medisina sa Maynila… Kung titingnan ko ang lahat ng mga gawa nito muli ay maiisip ko rin na baka magdagdagan pa ang mga dulang ito sa mga darating pang edisyon. Napakaraming kuwento sa loob ng mga nobela ni Rizal. Masarap pa ito paglaruan pa pero bumabalik pa rin sa isip ko ang payo ng yumaong mandudulang si Rene Villanueva na huwag akong tumuntong masyado sa balikat ni Rizal kung gusto kong ipagpatuloy na maging isang mandudula.
- Mula sa Pambungad para sa ikalawang edisyon
"